گرافیتی‌هایی با مضمون کردستان (۳)؛ نقش شریف باجور بر کوهستان‌های مریوان

ناوخت

در اولین سالگرد جانباختن چند فعال محیط‌زیست در کردستان، گرافیتی شریف باجور با ارتفاعی حدود ۳ متر از سوی حمید نیک‌خواه، هنرمند کردستانی، بر کوهستانهای اطراف مریوان نقش‌ بست.

شریف باجور به همراه چند فعال دیگر محیط‌زیست کردستان در تابستان سال ۱۳۹۷، هنگام اطفای حریق جنگل‌های مریوان جان باختند. باجور، عضو انجمن محیط‌زیست "سبز چیا" و مسئول کمیته‌ی اطفای حریق این انجمن بود. او در ۳ شهریور ۱۳۹۷ به همراه امید کهنه‌پوشی از اعضای انجمن سبز چیا، محمد پژوهی و رحمت حکیمی‌نیا از جنگلبانان منطقه، در هنگام مهار آتش‌سوزی جنگل‌های روستای پیله و سلسی، در حادثه‌ای مبهم جان باخت.

حمید نیک‌خواه که اکنون در نخستین سالگرد این رویداد تلاش کرده به‌واسطه‌ی گرافیتی، یاد این فعالان محیط زیستی را گرامی بدارد به ناوخت می‌گوید: "ایده این کار بلافاصله بعد از رویداد جانباختن فعالان محیط زیستی در مریوان شکل گرفت، اما اجرای آن به شرایط مناسب موکول شد. امسال در نخستین سالگرد این رویداد، شرایط  اجرای کار فراهم شد."

ایده‌ی این گرافیتی، آن‌طور که حمید نیک‌خواه می‌گوید مبتنی بر یک آموزه‌ی فرهنگ‌عامه چینی منسوب به کونفسیوس است که می‌گوید "به‌جای لعنت کردن تاریکی، شمعی بیافروز." نیک‌خواه می‌گوید: "پیام زندگی و فعالیت‌های کاک شریف باجور، از نظر من چیزی جز محتوای این آموزه نبود."

گرافیتی شریف باجور براساس عکسی از شریف طراحی‌شده که سال ۱۳۹۵ در حین راهپیمایی اعتراضی‌اش در مسیر مریوان به ثلاث باوجانی با دوربین "سمکو عظیمی" ثبت شد.  

در آبان‌ ۱۳۹۵، خبری مبنی بر کشته شدن فجیع یک سگ ماده که مادرِهفت توله‌ی شیرخوار بود در ثلاث باوجانی کرمانشاه منتشر شد؛ خبری که با واکنش‌های فراوانی در شبکه‌های اجتماعی روبرو شد.

این خبر، به‌ویژه بعدازآن رسانه‌ای شد که شریف باجور، اعلام اعتصاب غذا کرد و در اعتراض به خشونت علیه حیوانات تصمیم گرفت از مریوان تا ثلاث باوجانی راهپیمایی کند.

مسیر مریوان تا ثلاث باوجانی حدود ۲۲۰ کیلومتر است؛ باجور در طی این مسیر، روز ۱۳ آبان در منطقه «دزلی» به مدت یک شبانه‌روز بازداشت و بعدازآنکه حاضر به شکستن اعتصاب غذا و انصراف از راهپیمایی نشد، آزاد شد و به مسیر خود ادامه داد. باجور، درمجموع برای پیمودن این مسیر، ۴ شبانه‌روز پیاده‌روی کرد. در آن روزها تصاویری از شریف باجور منتشر شد که نشان می‌داد پاهای او براثر پیاده‌روی تاول‌زده و به همین دلیل بخشی از مسیر را بدون کفش ادامه داد.

گرافیتی شریف باجور دریکی از کوههای مسیر همین راهپیمایی اجراشده است. حمید نیک‌خواه می‌گوید: "یکی از دلایل اجرای این کار در کوهستان حجم کار بود که ارتفاع آن حدود ۲متر و ۸۰سانتیمتر است. این گرافیتی به سبک استنسیل و در سه لایه‌ و با استفاده از ۱۲ استنسیل ۱متر در ۷۰سانتی‌متر اجراشده است. در این کار از سه رنگ سرخ آجری، سیاه و سفید استفاده شده است. سرخ آجری، اشاره به رنگ لباسی است که باجور معمولا هنگام اطفای حریق به تن داشت.

فرم شعلە‌ی اطراف سر در طراحی این گرافیتی نیز اشاره به فرم هاله‌ی تقدس مرسوم در نگارگری ایرانی است و در راستای مضمون و ایده‌ی اولیه‌ی کار طراحی شده است."

به گفته نیک‌خواه، ازجمله دیگر دلایل اجرای این کار در کوهستان، تلاش برای خلق یادبودی از مبارزه و کمپین یک‌نفره شریف باجور در حمایت از حیوانات است که در همین مسیر صورت گرفت. "علاوه بر این، عمده فعالیت‌های محیط زیستی شریف باجور و یاران او، در محیط‌های غیرشهری و عمدتاً در کوهستان‌هایی پوشیده از جنگل است."

این هنرمند در ادامه می‌گوید: "یکی دیگر از دلایل عدم اجرای این کار در فضاهای عمومی شهری،‌ نگرانی بابت پاک شدن کار یا بی‌احترامی به مضمون آن است. او به گرافیتی "کولبر" اشاره می‌کند که چند سال پیش در حمایت از کولبران کردستان بر روی یکی از دیوارهای شهر مریوان اجرا کرده بود، اما پاشیدن رنگ سیاه توسط افراد ناشناس، علاوه بر زدودن اثر، موجب آسیب دیدن و کریه شدن این دیوار عمومی نیز شده است."

حمید نیک‌خواه ازجمله هنرمندان روژهلات کردستان است که در سالهای اخیر، گرافیتی را نیز به عنوان یک رسانه‌ی هنری به فعالیتهایش افزوده است. عمده مضامین آثار او بر مسائل اجتماعی و فرهنگی و محیط زیستی تکیه دارد و علاوه بر "طرح کولبر" آثار دیگری از این هنرمند بر دیوارها و فضاهای عمومی شهری و غیرشهری، با استقبال مخاطبان روبرو شده است.

ناوخت، در گذشته تلاش کرده با انتشار مجموعه گزارش‌هایی درباره گرافیتی‌های کردستان، در رواج این شیوه‌ی بیان هنری که عمدتا ماهیت اعتراضی و نفی روال معمول هنر در چهارچوب گالری‌های هنری دارد، مشارکت کند. در سال‌های گذشته گرافیتی‌هایی در برخی از خیابان‌های روژهلات اجراشده‌اند که نسبت مستقیم‌تری با گرافیتی‌ به معنای امروزی آن دارند. در شهرهایی مانند سنندج و مریوان، طرح‌هایی در اعتراض به وضعیت کولبران و در حمایت از حق تحصیل به زبان مادری با ظرافت هنری و صراحت سیاسی بیشتری وارد عرصه عمومی شده‌اند. در چند سال اخیر، جدای از بازگشت شبح‌وار استنسیل‌هایی با مضامین سیاسی به دیوارهای شهرهای روژهلات و نقل شدن شعرهایی از شیرکو بی‌کس و شاعران کُرد، بر روی شهرها و بر سطح دیوارها طرح‌هایی در حمایت مبارزه روژآوا نیز کار [و بعدا پاک] شده‌اند.

مطالب مرتبط:

گرافیتی‌هایی با مضمون کردستان (۱)

گرافیتی‌هایی با مضمون کردستان (۲)

 

31 اوت, 2019